प्रेक्षकांना भरभरुन आनंद देणारा साहबजादा इरफान!

अभिनेता इरफान खान त्याच्या सहज पण प्रभावी अभिनयासाठी प्रसिद्ध होता. PC: News Nation

‘I suppose in the end the whole of life becomes an act of letting go, but what always hurts the most is not taking a moment to say goodbye.’ 

त्याच्या शेवट्च्या क्षणाला हे किती खरं ठरलं.

तो जाणार हे काही काळ आधीच कळलं होतं खरं तर, पण तरी त्याचं जाणं चटका लावून गेलंच. कमालीचं उदास करुन गेलं.

पण मागे वळून पाहताना दिसतो तो सगळ्यांच्या प्रेमानं तृप्त झालेला इरफान, राष्ट्रीय पुरस्कार घेऊनही पाय जमिनीवर असलेला साधा सोपा इरफान, अनेक हॉलीवुडपटांमध्ये काम करुनही कधीही नायक न होता ‘शेवटपर्यंत कलाकारच राहिलेला’ इरफान… 

तो अवलियाच होता. ना पारंपरिकनायकासारखं रुप किंवा शरीरयष्टी, ना स्टारडम – आघाडीच्या नायक-नायिकांना मिळणारी प्रसिद्धी व प्रतिष्ठा, ना नृत्य, ना खानदानाचं, घराण्याचं पाठबळ. साहबजादे इरफान अली खान उर्फ इरफान रुढार्थानं अजिबात साहबजादा नव्हता. 

एका छोट्याशा गावात सर्वसाधारण कुटुंबात तो जन्माला आला होता, पण त्याची स्वप्न सर्वसाधारण नव्हती आणि ती पूर्ण करण्यासाठी भरपूर कष्ट करण्याचीही तयारी होती. सी के नायडू करंडकासाठीतोअव्वल दर्जाचं क्रिकेट खेळला आणि खेळतच होता पण एवढ्यातच एका नातेवाईकामुळे अभिनयाकडे ओढला गेला. प्रत्येक गोष्ट इतकी समरसून करायचा की नुसतं अभिनयाची आवड आहे म्हणून तो गप्प बसला नाही, तर त्यानं सरळ एन.एस.डी पर्यंत धडक मारली. अर्थात एन.एस.डी पर्यंत पोहोचण्याचा प्रवास सोपा नव्हताच. त्या काळात अगदी घरोघरी जाऊन वातानुकूलित यंत्रे अर्थात एअर कंडीशनरच्या दुरुस्तीचं कामही केलं, कष्ट केले, त्रास सोसला.

पण हा संघर्ष काहीच नव्हता. खरा संघर्ष आता सुरु होणार होता. कारणएन.एस.डीसारख्या नामवंत संस्थेतून उत्तीर्ण होऊन बाहेर पडल्यावरसुद्धा त्याचा मार्ग सोपा नव्हता. त्याला पहिली संधी मिळालीतीमीरा नायरच्या सलाम बॉम्बेसाठी. त्यात त्याला मुख्य भूमिका देण्यात आली होती, पण काहीतरी बिनसलं आणि ती भूमिका हातातून गेली. जी छोटी भूमिका त्यानं मनापासून निभावली, तीदेखीलफायनल कटपर्यंत पोहचू शकली नाही. मग ९० च्या दशकात त्यानं दूरदर्शनवर काम सुरु केलं – चाणक्य, भारत एक खोज, चंद्रकांता अशा मालिकांमधून कामं केली. 

यानंतर मात्र २००१ साली आलेल्या द वॉरीअर या चित्रपटानं सिनेसृष्टीला त्याची दखल घेण्यास भाग पाडलं. अनेक आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवांमध्ये गाजल्यावर त्याचा चेहरा लोक ओळखू लागले. शेक्सपिअरच्या मॅकबेथवर आधारित मकबूलने त्याला खऱ्या अर्थानं प्रकाशझोतात आणलं. तब्बू, पंकज कपूर, ओम पुरी, नसीरुद्दीन शहा अशा दिग्गजांबरोबर पठ्ठ्या तितक्याच ताकदीने उभा राहिला. त्यानंतर आलेल्या रोग या चित्रपटाने तर समीक्षकांची वाहवा मिळवून दिली. 

इरफान म्हणजे एक संस्था आहे, त्याचा फक्त अभिनयच पाहण्यासारखा नसतो. त्याचा आवाज, त्याची देहबोली, त्याचं भूमिकेत शिरणं, त्याचं बोलणं, सगळंच लाजवाब. आणि संवादाचं म्हणाल तर शब्दांपेक्षा इरफानचे डोळे बोलतात, तो पडद्यावर आला की फक्त तोच पडदा व्यापून उरतो अशा शब्दात त्याचं कौतुक केलं गेलं.सकारात्मक मुख्य भूमिका करत असतानाच हासील चित्रपटामध्ये खलनायकाची भूमिका करुन चक्क फिल्मफेअरचासर्वोत्कृष्ट खलनायकाचापुरस्कारहीत्यानं पटकावला. 

द नेमसेक आणि लाईफ इन अ मेट्रोने त्याला बॉक्स ऑफिसवरील यशाची नशा चाखायला मिळाली. लाईफ इन अ मेट्रोमधली त्याची कोंकणाबरोबरची केमिस्ट्री निव्वळ अफलातून! सुपरहिट चित्रपट तो करत होता, तरी त्याच वेळेला त्यानं टेलिव्हिजनही सोडलं नाही. 

“कोणत्याही पात्राच्या नैतिकतेमध्ये सहजतेने शिरण्याचा त्याचा स्वत:चा असा एक मार्ग आहे”, असं इरफानबद्दल म्हणणाऱ्या सुप्रसिद्ध चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक डॅनी बॉयल यांच्या स्लमडॉग मिलेनियरने तर थेट ऑस्करपर्य़ंत बाजी मारली. यानंतर त्याचे तब्बल नऊ हॉलीवुडपट आले. 

द अमेझिंग स्पायडर मॅन, जुरॅसिक वर्ल्ड या अगदीच कायम लोकप्रियतेच्या शिखरावर असणाऱ्या चित्रपटांच्या मालिकेत त्याला काम करण्याची संधी मिळाली. त्या आणि खरं तर मिळालेल्या प्रत्येक संधीचं सोनं त्यानं केलं. लाइफ ऑफ पायसारखा थेट ऑस्करला धडकलेल्या चित्रपटात मोठेपणीच्या पायची भुमिका त्यानं बखुबी निभावली. 

सिनेसृष्टीत छान स्थिरावल्यावर पिकूसारखा विनोदी अंगानं जाणारा हलकाफुलका चित्रपट असू दे किंवा तलवारसारखा अतिशय गंभीर विषय, अशा सगळ्याच चित्रपटामध्ये त्याचा अभिनय आणि वावर अतिशय सहज दिसतो.

हैदरमध्ये थोडासा लंगडणारा, डोळ्यावर गॉगल, काश्मिरी टोपी, अंगावर ओढलेली शाल तो रुहदारच, इरफान नाहीच! आणि तितक्याच ताकदीने उतरलेला लंचबॉक्समधला हळवा साजन, दोन्हीकडचा इरफान आपल्या अभिनयाची ताकद दाखवून देतो.

सैन्यामधला एक सैनिक, अनेक पुरस्कार मिळवलेला उत्कृष्ट धावपटूपासून ते आपण ज्या समाजात वाढलो त्याच समाजाच्या विरोधात जाऊन बंड करणारा एक बंडखोर आणि पुढे जाऊन खंडणी मागणारा, अपहरण करणारा डाकू झालेल्या पान सिंह तोमरचा प्रवास दाखवायला केवळ इरफानच हवा. त्याला या भूमिकेसाठीराष्ट्रीय पुरस्कार मिळालायात काही नवल नाही. करीब करीब सिंगलमध्ये तर त्याने कमाल केली आहे, त्याचं सरळ साधं आणि परिपक्व प्रेम आपल्याला फार भावतं.

भरभरून जगणं, आयुष्य साजरं करणं सगळंच कमाल. जजबा, मदारी, कारवा, हिन्दी मिडीयमयासारख्या चित्रपटांमधील त्याचा भूमिकाही अशाच अगदी संस्मरणीय. 

आजारामुळे तो काही काळ उपचारासाठी गायब होता. त्यानंतर काही काळानंतर अंगेजी मिडिअम हा त्याचा सिनेमा आला, तेव्हा तो आता बरा झालाय असं वाटून थोडं हायसं वाटलं. मुलीच्या शिक्षणासाठी आटोकाट प्रयत्न करणारा बाप सादर करणारा अंगेजी मिडिअम हा मात्र त्याचा अखेरचा चित्रपट ठरला.

कुठल्याही चौकटीत न अडकता आणि तरीही कोणतंही दडपण न घेता नैसर्गिक अभिनय, दमदार आवाज, नितळ डोळे आणि मिस्कील हसू ही त्याची वैशिष्ट्यं. कधी रोखठोक स्पष्ट बोलला तरी ते बोचरं नसायचं, उलट थोडं विनोदी ढंगानं जाणारं आणि तरी परिणामकारक.

त्याच्याइतका निरागस मुलगा मी बघितला नाही, असं त्याची बायको सुतपा सिकंदर म्हणायची. इतक्या उत्तुंग यशानंतर त्याची छान प्रगती झाली होती. त्याचा निरागसपणा कायम होता. सुतपा आणि तो फार छान मित्र होते. खरं तर एन.एस.डी.च्या काळात ती जास्त यशस्वी होती पण इरफानमधील ताकद ओळखून तिने कायम त्याच्यातील कलाकाराला प्रोत्साहन दिलं, त्याच वेळेला ती त्याची समीक्षकही होती. 

अर्थात इरफानसारखा अभ्यासू, कष्ट घेणारा कलाकार तिच्या म्हणण्याचाही विचार करून त्यात बदल करायचा. त्याला मिळालेले अनेक पुरस्कार किंवा त्याच्या चित्रपटांना मिळालेलं यश कधीच त्याच्या डोक्यात गेलं नाही, अगदी पद्मश्री मिळूनही त्याचे पाय कायम जमिनीवर राहिले. 

जाता जाता, इन्फर्नो या हॉलीवूड चित्रपटामध्ये त्याच्यासोबत करणारा टॉम हँक्स हा महान कलाकार म्हणतो, 

‘Irrfan Khan, I’m going to steal from you everything I possibly can. I’m going to start speaking very quietly in films. I’m going to wear very nice suits. And I will draw out the last sound of every sentence that I say.And by doing that, I will be doing a very pale imitation of the coolest guy in the room.’

आजीच्या अंगणातीलजुईची फुलं खूप आवडायची म्हणे त्याला. तो गेल्यावर त्याला ‘चमेलीकी चद्दर’ घालण्यात यावी अशी त्याची इच्छा होती. आपल्यासारख्या प्रेक्षकांना त्याने जो भरभरून आनंद दिला त्यासाठी जन्नतमध्ये या साहबजाद्याचं जुईच्या पायघड्यांनी स्वागत झालं असेल हे नक्की…

सायली मठाधिकारी

सायली मठाधिकारी या मराठी चित्रपटसृष्टीत लेखिका, दिग्दर्शिका, व्हॉईस ओव्हर कलाकार आणि शास्त्रीय नृत्य कलाकार म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांना "वरवंट" या लघु-चित्रपटासाठी सन्मानित करण्यात आले आहे.

लेखामध्ये व्यक्त केलेले विचार आणि मत हे लेखकाचे वैयक्तिक असून ते The Tilak Chronicle आणि TTC Media Pvt. Ltd. च्या अधिकृत धोरण किंवा मतांपेक्षा भिन्न असू शकतात.

Tagged:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *